Anasayfa / Ürünler / Vadeli İşlemler / Vadeli İşlem Sözleşmesi Nedir?

Vadeli İşlem Sözleşmesi (Future) Nedir?

Vadeli İşlem Sözleşmesi, belirli bir miktar, kalite ve koşullarla standartlaştırılmış bir malın, menkul değerin, göstergenin ya da yabancı paranın, işlem anında o vadeli işlem borsasında piyasa güçlerince belirlenen fiyattan, gelecekte belirli bir tarihte, yerde ve koşullarda teslim alınmasını ve teslim edilmesini içeren yasal olarak bağlayıcı sözleşmedir.

Vadeli İşlem Sözleşmelerini Kimler Kullanır?

VobKorunmacılar: Temel olarak spot piyasada alınan pozisyonun tersi pozisyon vadeli işlem piyasasında alınarak fiyat değişkliklerine karşı korunma (hedge) sağlanmasıdır.  Bu korunma sayesinde arz ve talepten kaynaklanan fiyat belirsizliği bertaraf edilmiş olur.

Spekülatörler: Riskten korunmak isteyenlerin riskini üstlenerek daha fazla kazanç sağlamak amacıyla vadeli işlem piyasasında işlem yapan yatırımcıların yaptığı işlemlerdir.  Yatırımcı herhangi bir malın vadeli işlem fiyatının gelecekteki spot fiyatından daha düşük olduğuna inanırsa vadeli işlem piyasasında alış yapmakta, vadeli işlem fiyatının gelecekteki spot fiyatından daha yüksek olduğuna inanırsa satış yapar. Tahminleri veya hesapları doğru çıkarsa spekülatörler kâr etmektedirler.

Arbitrajcılar: Spot ve vadeli piyasalardaki fiyat farklılıklarından yararlanmak isteyenler de Vadeli İşlem Sözleşmeleri'ni kullanmaktadırlar. Arbitrajın gerçekleşebilmesi için, aynı özelliklerdeki bir ürünün spot ve vadeli piyasalardaki fiyatları arasında -taşıma maliyetlerini de hesaba kattıktan sonra- kâr yaratacak bir farklılık olması gerekmektedir.

Borsa İstanbul Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası (VİOP)

Borsa İstanbul(BIST) Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP), ekonomik veya finansal göstergeler ile sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçların elektronik ortamda alınıp satılabileceği bir piyasa olarak oluşturulmuştur.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında, vadeli işlem sözleşmeleri için 'Pay Vadeli İşlem Ana Pazarı', opsiyon sözleşmeleri için 'Pay Opsiyon Ana Pazarı' ve 'Endeks Opsiyon Anapazarı' olmak üzere işlem sisteminde üç ayrı pazar vardır.

  • Pay Vadeli İşlemler Ana Pazarı: Pay Vadeli İşlem Ana Pazarında vadeli işlem sözleşmeleri (futures) işlem görür. Vadeli işlem sözleşmeleri, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte dayanak varlığı alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir.Pazarda pay vadeli işlem sözleşmeleri işlem görmektedir.
  • Pay Opsiyon Ana Pazarı: Pay Opsiyon Ana Pazarında alım (call) ve satım (put) opsiyon sözleşmeleri işlem görür. Opsiyon sözleşmeleri, opsiyonu alan tarafa belirli bir vadede veya belirli bir vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte dayanak varlığı alma veya satma hakkı veren, satan tarafı ise sözleşmeye dayanak varlığı almaya veya satmaya yükümlü kılan sözleşmelerdir. Pazarda pay opsiyon sözleşmeleri işlem görmektedir.
  • Endeks Opsiyon Ana Pazarı: Endeks Opsiyon Ana Pazarı'nda alım (call) ve satım (put) opsiyon sözleşmleri işlem görür. Pazarda ilk etapta BIST 30 endeksi opsiyon sözleşmeleri işlem görmektedir.

DAYANAK VARLIKLAR

Borsa İstanbul Pay Piyasasında işlem gören ve Borsa tarafından belirlenen kriterlere göre seçilen aşağıdaki paylardır. 

Şirket Adı Hisse Kodu
Akbank  T.A.Ş AKBNKE
T.Garanti Bankası  A.Ş GARANE
T.İş Bankası  A.Ş ISCTRE
Yapı ve Kredi Bankası  A.Ş YKBNKE
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O VAKBN
Ereğli Demir Çelik  T.A.Ş EREGLE
Türk Hava Yolları  A.O THYAOE
Sabancı Holding  A.Ş SAHOLE
Turkcell  A.Ş TCELLE
Tüpraş-Türkiye Petrol Rafinerileri  A.Ş TUPRSE
BIST 30 Fiyat Endeksi BIST 30